Cải cách toàn diện giáo dục Việt Nam
TT - Hệ thống giáo dục của Việt
Nam từ tiểu học đến đại học không thể tiếp tục tồn tại như hiện nay. Vậy sự cải
cách toàn diện nền giáo dục nước nhà cần được thực hiện như thế nào?
Ba tổ chức gồm Hội Khuyến học
Việt Nam, Hiệp hội Các trường ĐH, CĐ Việt Nam cùng Hiệp hội Vì giáo dục cho mọi
người đã có văn bản gửi Phó thủ tướng Vũ Đức Đam kiến nghị về việc cần thiết
tái cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân. Đồng thời kiến nghị về một mô hình hệ
thống giáo dục quốc dân mới dựa trên những định hướng cơ bản của nghị quyết
trung ương 29.
Trước đó, trong phiên họp của
Hội đồng quốc gia về giáo dục và phát triển nguồn nhân lực ngày 6-11, Thủ tướng
Nguyễn Tấn Dũng đã yêu cầu Bộ GD-ĐT cần đặc biệt lưu ý làm rõ những hạn chế của
hệ thống giáo dục quốc dân hiện tại để đề xuất hệ thống giáo dục quốc dân mới.
Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam - GS. Trần Hồng Quân. Ảnh Xuân Trung
Tại sao cần phải tái cấu trúc
hệ thống giáo dục quốc dân?
Trao đổi với Tuổi Trẻ,
GS.TS Trần Hồng Quân - chủ tịch Hiệp hội Các trường ĐH, CĐ Việt Nam, nguyên bộ
trưởng Bộ GD-ĐT - nhận định: “Có một thực tế là cơ cấu của hệ thống giáo dục quốc
dân hiện nay theo Luật giáo dục (đặc biệt sau khi đã điều chỉnh theo Luật giáo
dục nghề nghiệp) về cơ bản không đáp ứng được hàng loạt các định hướng quan trọng
trong nghị quyết trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo
như: xây dựng một hệ thống giáo dục mở, thực hiện phân luồng triệt để học sinh
sau THCS, bảo đảm liên thông giữa các cấp học, bảo đảm hội nhập quốc tế về
khung trình độ, hoàn thiện mạng lưới các cơ sở giáo dục ĐH, cơ cấu ngành nghề
và trình độ đào tạo phù hợp với quy hoạch phát triển nhân lực quốc gia...”.
“Ngay cả Bộ GD-ĐT cũng đã
nhiều lần thừa nhận cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân hiện tại chưa thật đồng bộ,
sự liên thông giữa các cấp học còn hạn chế. Trong bối cảnh như vậy, điều cấp
thiết là phải định hình, tái cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân làm nền tảng
cho những đổi mới khác của giáo dục.
Việc tái cơ cấu hệ thống giáo
dục quốc dân, đề xuất cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân mới có tác động thế nào
đến chương trình giáo dục phổ thông tổng thể mà Bộ GD-ĐT đang gấp rút hoàn thiện,
cũng như một loạt chiến dịch đổi mới về thi cử, đánh giá, thưa ông?
Cách đây vài tháng, Bộ
GD-ĐT đã công bố dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, tiếp tục
công bố báo cáo tổng hợp và tiếp thu, giải trình ý kiến của các tổ chức, cá
nhân về bản dự thảo này.
Tuy nhiên, theo quan điểm
của chúng tôi, việc bộ có kế hoạch cố sớm ban hành chương trình giáo dục phổ
thông tổng thể trong khi cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân chưa được chỉnh sửa
là không phù hợp về bước đi, khó mang tính đổi mới cơ bản và toàn diện đối với
giáo dục, và sẽ phải làm lại, gây nhiều lãng phí tiền bạc, thời gian.
Vì vậy, Hội Khuyến học Việt
Nam, Hiệp hội Các trường ĐH, CĐ Việt Nam, Hiệp hội Vì giáo dục cho mọi người vừa
có văn bản kiến nghị đề cập cách làm bất cập của Bộ GD-ĐT, đồng thời đưa ra kiến
nghị về hệ thống giáo dục quốc dân và sơ đồ phân luồng cho từ sau năm 2015. Đồng
thời cũng đã có văn bản gửi bộ trưởng Bộ GD-ĐT kiến nghị chỉ ban hành chương
trình giáo dục phổ thông tổng thể, sau khi cơ cấu mới của hệ thống giáo dục quốc
dân được khẳng định.
Tại sao Việt Nam nên thực hiện phân luồng triệt để sau THCS,
trong khi nhiều nước phát triển vẫn phân luồng sau THPT để có được lực lượng
lao động trình độ cao?
Tại Việt Nam, hệ quả của
việc không phân luồng triệt để học sinh sau THCS trong suốt bao năm qua là
chúng ta chỉ có trong tay nguồn nhân lực quá thấp kém về trình độ nghề nghiệp
vì không được qua đào tạo (mặc dù có bằng tốt nghiệp THPT) hoặc được đào tạo ở
mức dưới chuẩn chuyên môn (như ở hệ trung cấp chuyên nghiệp), hoặc ở mức dưới
chuẩn học vấn (như ở các trình độ sơ cấp và trung cấp theo Luật giáo dục nghề
nghiệp), hoặc ở mức vượt trình độ công nghệ của đất nước (như ở hệ CĐ nghề) như
hiện nay.
Sơ đồ phân luồng học sinh, sinh viên của Đài Loan
Thêm một bất hợp lý dẫn đến
lãng phí khi chúng ta không thực hiện được phân luồng là nhiều học sinh học hết
THPT rồi lại đi học trung cấp, sơ cấp nghề - trình độ đào tạo mà đáng lẽ các em
có thể rút ngắn để thực hiện ngay khi tốt nghiệp THCS từ ba năm trước.
Vậy để thực hiện cấu trúc lại
hệ thống giáo dục quốc dân một cách hiệu quả, đâu là việc cần làm ngay, đâu là
việc cần được đầu tư lâu dài, có tính chiến lược, thưa ông?
Xu hướng chung của giáo dục
thế giới hiện nay là giáo dục nghề đang xâm nhập ngày càng sâu vào lĩnh vực
giáo dục ĐH, để cùng với giáo dục ĐH truyền thống hình thành nên nền giáo dục
sau trung học hoặc giáo dục bậc ba (tertiary education), góp phần quan trọng
đưa giáo dục ĐH ở nhiều nước chuyển nhanh từ giai đoạn tinh hoa qua giai đoạn đại
chúng và tiếp đó là giai đoạn phổ cập, đáp ứng kịp thời nhu cầu nhân lực cho sự
ra đời một nền kinh tế tri thức ở những nước đó.
Trong khi đó ở Việt Nam
hai hệ thống này đang ngày càng tách xa nhau và đang được hoạch định bởi hai
dòng chính sách độc lập nhau. Việc tách trình độ CĐ ra khỏi giáo dục ĐH để hợp
nhất với các trình độ sơ cấp và trung cấp hình thành một bậc học riêng biệt
(theo Luật giáo dục nghề nghiệp) là một biểu hiện rõ ràng của khuynh hướng đó.
Vì vậy, để cấu trúc lại hệ
thống giáo dục quốc dân cho đồng bộ với thực trạng phát triển của chính mình và
phù hợp với xu hướng quốc tế thì trước hết phải triển khai một loạt giải pháp cấp
bách: trả trình độ CĐ về giáo dục ĐH; đổi tên, mục tiêu và chương trình của trường
trung cấp nghề thành trường trung học nghề; chuyển đổi các trường trung cấp
chuyên nghiệp hoặc thành CĐ thực hành hoặc trung học nghề; hợp nhất một bộ phận
các trường THPT với các cơ sở dạy nghề ở địa phương để chuyển thành các trường
trung học nghề.
Ngoài ra, cần quy hoạch lại
nhiệm vụ cho các trường ĐH theo hai hướng: nghiên cứu và ứng dụng - thực hành.
Hướng nghiên cứu chủ yếu dành cho các trường ĐH trọng điểm. Các trường địa
phương và trường của các bộ, ngành chủ yếu đi theo hướng ứng dụng - thực hành,
bám sát nhu cầu nhân lực của địa phương và của ngành.
Về lâu dài phải từng bước
sáp nhập một số viện nghiên cứu khoa học vào các trường ĐH trọng điểm để hình
thành các ĐH nghiên cứu, từng bước xóa bỏ cơ chế bộ chủ quản, tập trung chức
năng quản trị cho hội đồng trường, trao quyền tự chủ thật sự cho cơ sở giáo dục
ĐH, chuyển một bộ phận cơ sở giáo dục ĐH công lập qua cơ chế tự chủ, tự hạch
toán tài chính. Ngoài ra, rất cần tiếp tục điều chỉnh cơ cấu phân luồng người học
căn cứ vào sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế cả ở tầm quốc gia lẫn tầm địa phương.
Phân luồng diễn ra hoàn toàn
trái ngược
Thực tế, cơ cấu hệ thống
giáo dục quốc dân theo Luật giáo dục năm 2005 xác định sau giáo dục mầm non (dưới
6 tuổi) sẽ đến tiểu học (5 năm), THCS (4 năm), sau đó đến THPT (3 năm) hoặc
trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề, rồi CĐ, ĐH, sau ĐH.
Việc phân luồng này có vẻ
tương đối hợp lý, nhưng trên thực tế chỉ đạo (ở cả cấp trung ương và cấp địa
phương) lại mở cửa cho số đông học sinh tràn vào luồng THPT và chặn luồng học
lên đối với các hệ trung cấp chuyên nghiệp và trung cấp nghề.
Rõ ràng đối với Việt Nam,
định hướng phân luồng từ sau THCS của hệ thống giáo dục đã thể hiện trong nhiều
chủ trương, nhưng thực tiễn giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực của nước ta
trong nhiều năm qua lại diễn ra hoàn toàn theo chiều hướng trái ngược. Cụ thể,
theo thống kê giáo dục năm 2010 - 2011, 81,1% học sinh sau tốt nghiệp THCS được
tuyển vào THPT, 9,86% gia nhập thị trường lao động.
Chính tỉ lệ nhập học THPT
cao đã dẫn tới tình trạng quy mô học sinh hệ trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề
quá thấp so với quy mô sinh viên ĐH, CĐ (mặc dù tỉ lệ nhập học ĐH của Việt Nam
vẫn còn ở dưới mức trung bình của thế giới), cũng như nhiều rắc rối khác có
liên quan tới sự quá tải của các kỳ thi tuyển sinh ĐH, CĐ hằng năm.
N.L (theo www.tuoitre.vn)